Przebieg powstania styczniowego

W Królestwie Polskim stacjonowała 100 tysięczna armia rosyjska w 1863 roku. Zamierzoną „brankę” do wojska zbojkotowano i 22 stycznia wybuchło zbrojne powstanie. To właśnie Komitet Centralny Narodowy, z którego wyłonił się Tymczasowy Rząd Narodowy, pod kierownictwem Stefana Bobrowskiego wydał manifest. KCN uwłaszczył chłopów dekretami i obiecał ziemię bezrolnym uczestniczącym w walce.

W takiej sytuacji czerwoni, którzy planowali powstanie dopiero na wiosnę, musieli walczyć teraz. Nie byli jeszcze dobrze przygotowani: brakowało im broni i amunicji, kierownictwo powstania było niejednolite i skłócone.

Na początku powstańcy uderzyli na rosyjskie garnizony w województwach: podlaskim, augustowskim, płockim, lubelskim i radomskim. Od 21-25 stycznia akcje działy się m.in. w Małkini, Stelmachowie, Sokołowie, Łukowie, Białej Podlaskiej, Hrubieszowie, Kraśniku, Szydłowcu, Suchedniowie, Bodzentynie. Większość ataków została odparta, głownie z powodu braku środków do walki. Powstańcy w tym czasie zaczęli organizować obozy, w których szkolono ochotników.

W tym czasei zbierały się jeszcze ciągle oddziały. W Węgrowie Jan Matliński i Władysław Jabłonowski zebrali 3500 żołnierzy, w Siemiatyczach Władysław Cichorski zgromadził 3000 ludzi, Apolinary Kurowski w Ojcowie zgromadził 2500 żołnierzy, Marian Langiewicz w Wąchocku zebrał 1400 żołnierzy, w Janowie Roman Rogiński zgromadził 1000 ludzi.

Liczny był oddział Józefa Konstantego Ramotowskiego „Wawra”, który zgromadził od kilkuset do tysiąca ludzi w północno-wschodniej Polsce.

W Uniejowie Józef Oxiński zebrał 250 żołnierzami, podobne oddziały mieli Władysław Kononowicz, Władysław Stroynowski, Józef Sawicki, Kazimierz Mielęcki, Antoni Zdanowicz.

Sukcesem powstańców było opanowanie szosy brzeskiej i linii kolejowej petersburskiej. Dzięki temu została przerwana łączność Królestwa Polskiego z cesarstwem rosyjskim.

Rząd Tymczasowy (jego członkowie to: Oskar Awejde, Narcyz Jankowski, Jan Maykowski i Karol Mikoszewski) przewidywał, iż wodzem powstania zostanie Zygmunt Padlewski, jednak jego niepowodzenia spowodowały, że wybrano na to miejsce Ludwika Mierosławskiego, który przebywał w Paryżu.

W czasie trwania powstania ukazywały się powstańcze pisma Strażnica i Wiadomości z Pola Bitwy. Powstańcom zalecano, aby unikali walk z większymi jednostkami nieprzyjaciela.Mieli natomiast utrudniać komunikację oraz odbijać jeńców i rekrutów.

Bobrowski chcąc rozszerzyć zasięg powstania, ogłosił odezwy Do braci Litwinów i Do braci Rusinów, w których wzywał do powszechnej insurekcji. Na Wołyniu działał oddział kawalerii Edmunda Różyckiego, który utrudniał działania tamtejszemu korpusowi rosyjskiemu.

17 lutego Mierosławski przekroczył granicę zaboru rosyjskiego, ale po dwóch przegranych walkach jego oddziału pod Krzywosądzem i Nową Wsią wrócił do Paryża. Po dwóch tygodniach wrócił do Polski, lecz nie był już kierującym powstaniem.

W marcu do powstania przyłączyli się „biali”, przejęli kierownictwo po śmierci przywódców „czerwonych” Stefana Bobrowskiego (w pojedynku) i Zygmunta Padlewskiego, który został rozstrzelany przez Rosjan.

Od kwietnia wojskami powstańczymi kierowali kolejno gen. Ludwik Mierosławski oraz gen. Marian Langiewicz i Romuald Traugutt.

Bardzo duża liczba polskich urzędników administracji Królestwa Polskiego wykonywała potajemnie rozkazy Rządu Narodowego.

9 czerwca 1863 polski personel Banku Królestwa Polskiego przekazał powstańcom, dowodzonym przez Aleksandra Waszkowskiego, depozyty Kasy Głównej Królestwa w wysokości 3,6 miliona złotych, 500 tysięcy rubli i wielu listów zastawnych.

W sumie w czasie powstania stoczono 1 229 rozproszonych potyczek i mniejszych bitew, w tym 956 w Kongresówce, 236 na Litwie, pozostałe na Białorusi i Ukrainie.

W wojskach powstańczych służyło łącznie ok. 200 000 ludzi, w walkach brało udział ok. 30 tysięcy żołnierzy. Zginęło ok. 30 tys. uczestników.

Powstańcy liczyli na pomoc z zagranicy, zwłaszcza z Francji, jednak ta nie nadeszła. Powstanie objęło całe Królestwo, znaczną część Litwy i Wołyń. Trwało ponad rok, a rozproszone oddziały partyzanckie walczyły jeszcze do jesieni. Ostatni oddział powstańczy księdza generała Stanisława Brzóski utrzymał się na Podlasiu aż do wiosny 1865.

Chłopi, początkowo bioracy udział w powstaniu, opuscili je po ogłoszeniu 2 marca 1864 r. dekretu carskiego o uwłaszczeniu i przyznaniu im na własność użytkowaną przez nich ziemię.
Rosjanie rozpoczęli represje natychmiast po stłumieniu powstania. Bardzo krwawo rozprawili się z powstaniem na Litwie. Rozstrzelali lub powiesili 700 osób, ok. 40000 wysłano etapami na Sybir.
Skonfiskowano 1660 majątków szlacheckich, które oddano na licytację lub oficerom rosyjskim.

Miastom, które czynnie popierały powstanie, często odbierano prawa miejskie, co powodowało ich upadek. Oprócz tego skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, które były ośrodkami polskiego oporu.

hastagi na stronie:

#przebieg powstania styczniowego #powstanie styczniowe przebieg

Authors

Related posts

Top